1e helft 20e eeuw

kunst van het moderne

 

Architectuur en Design

functionalisme i.p.v. decoratie

open ruimtelijke indeling tussen vertrekken en tussen interieur-exterieur

industrialisering van de bouw door: systeembouw, toepassing van staal, glas en beton

licht en ruimte als basis voor huizen en kantoren

namen:

Bauhaus: toonaangevende kunstopleiding in Duitsland - functionalisme

Wright: Amerikaans architect ook door Japan geïnspireerd

Corbusier: architect, stedebouwkundige

CIAM: samenwerkingsverband tussen vooruitstrevende architecten

 

Beeldende kunst

Expressionisme geeft uitdrukking aan gevoelens, ‘kunstregels’ zijn daaraan ondergeschikt

Kleur en vorm verzelfstandigen, loskoppeling van werkelijkheid (Matisse, Munch, Nolde, Kandinsky, Kirchner)

Niet-westerse kunst als nieuwe inspiratiebron: maskers, beeldjes…

Half-abstracte en abstracte kunst ontstaat, als uitdrukking van de niet-materiële, geestelijke wereld (Malevich, Mondriaan) (Brancusi, Arp)

Kubisme als nieuwe vorm-taal, half abstract. (Picasso, Braque, Leger)

Freud en de psychoanalyse leiden tot surrealisme: het schilderen van ‘droombeelden’ (Ernst, Klee, Miro, Dali, Magritte, Klimt, Chagall)

Dada negeert expres alle kunstregels en verheft alledaagse voorwepen tot kunst: readymade (Man Ray, Duchamp, Kurt Schwitters)

Futurisme verheerlijkt de machine en de beweging, optimisme over de mogelijkheden (Delaunay, Balla, Severini, Leger)

Constructivisme legt accent op materiaalaonderzoek en constructie, heel ruimtelijk.

 

Dans

Ook hier expressionisme i.p.v. het ‘mooie plaatje’ van het romantische ballet.

Beeldende kunstenaars, componisten, choreografen en kostuumontwerpers werken samen

Vooral door Dighilews ‘Ballets Russes’

Ritme, hoekigheid en zwaartekracht worden volop ingezet i.p.v. vloeiendheid, en lichtvoetigheid

Martha Graham formuleert uiteindelijk nieuwe regels voor deze moderne dans.

 

Muziek

Atonale muziek van Schönberg breekt met de klassieke harmonieën: expressionisme is het uitgangspunt. Hij ontwikkeld het ‘twaalftoons systeem’

Strawinsky en Bartok geven het ritme een veel belangrijker plaats dan voorheen.

Volksmuziek inspireerd met name Bartok. Strawinsky componeerde balletmuziek voor Diaghilew.

Jazz ontstaat uit blues, gospel, ragtime en parade’s (optocht met blaasinstrumenten) en beïnvloed veel componisten.

Ook buitenmuzikale geluiden worden soms gebruikt. Bijvoorbeeld door Satie die radicaal tegen elke zwaarwichtige regel in de kunst is. Hij schrijft ook muziek om niet naar te luisteren, achtergrondmuziek.

 

Film

Ontstaat rond 1900 als registratie van toneel, maar zonder geluid. Daarom grote gebaren in het acteren.

Eisenstein ontwikkeld nieuwe filmtaal door montage. Realisme is minder belangrijk dan het idee dat achter de film steekt.

Als de geluidfilm komt wordt film enorm populair, montage wordt door tekst iets minder belangrijk.

Film verdringt massavermaak als music-hall, danspaleis en rolschaatsbaan.

 

Theater

Naturalisme: rollen worden steeds meer gespeeld met sterke inleving in het personage, zoals later in de Hollywoodfilm.

Anti-naturalistisch, ideologisch: constructivistische (Meyerhold) of epische theater (Brecht) doorbreekt de identificatie met de speler door vervreemdingseffecten, zang en morele commentaarteksten. Brecht werd geïnspireerd door het Japanse Kabuki-theater.

 

Verzamelen

Individuen leggen verzamelingen aan van moderne kunst, zoals Kröller-Müller, (de staat verzamelt oude kunst).

Volkenkundige collectie’s ontstaan en inspireren veel kunstenaars.

Bartok legt een Hongaars volksmuziek-archief aan.

 

Denkbeelden

Breuk met het verleden, utopiën over een nieuwe betere, socialere tijd. Internationalisme i.p.v. nationalisme. Kunst moet hierbij baanbrekend werken.

Kunst ‘wetenschappelijk’ aanpakken: onderzoek op het gebnied van kleur, vorm en materiaal als losse componenten. (Bauhaus)

Anti-burgerlijk, anti-romantisch, anti-naturalistisch.

Ontdekking van waarde van ‘primitieve’ kunst

Erkenning van geestelijke en universele waarde van kunst voral door abstractie.

Individuele gevoelsexpresie is belangrijker dan behagen door een mooi plaatje /  mooie muziek.

‘De stijl’is tijdschrift en theoretische onderbouwing

Bauhaus is leerschool en onderzoeksplaats voor vele kunstenaars.