Hofcultuur 1500-1700

 


Enkele hoofdrolspelers:
1443-1513 Paus Julius II
1520-1589: Catharina de Medici, getrouwd met Hendrik II van Frankrijk
1638-1715: Lodwijk XIV

 

kerk-hof-en rijke kooplieden

bourgondische rijk

  • vlaanderen, noord-frankrijk: gotiek en in italie al renaissance
  • Een vorst viert feest (en laat de burgers zich vergapen)
  • triomfboog bij binnenkomst stad
  • tableaux vivant, naar bijbels of mythologisch onderwerp (status-spiegel)
  • hofschilders (noordelijlke schilderts meer realiteit dan zuidelijke): Breughel, van Eyck
  • maaltijd (hofbanket) met 'show' van acteurs en musici
  • hofdansen
  • kleding
  • hofcomponisten: polyfonie>monodie
  • hofacteurs
  • hofdansmeesters
  • praalwagens
  • spektakel qua uitvoering en vernuftigheid (groot, fonteinen, vuurwerk enz)

italiaanse stadsstaten

  • renaissance, medici, leonardo da vinci (mens is maat van alle dingen)=ingenieur, uitvinder en kunstenaar in dienst van Sforza, hertog van Milaan: schildert, beeldhouwt, ontwerpt oorlogstuig en schrijft theoretische verhandelingen
  • humanisme (persoonlijke beleving christendom), maar ook zelfvertrouwen, ontdekkingsreizen
  • boekdrukkunst en prentdrukkunst, (kopergravure als opvolger van blokdruk, Durer) bibliotheek, universiteit (artes liberales)
  • wetenschappelijke boeken over kunst: goddelijke ordening, centraal perspectief
  • klassiek theater, vooral tragedies van de griekse toneelschrijvers
  • volkstoneel wordt een kunstvorm:: improvisatie rond vaste karakters met als spil twee jonge verliefden en allerlei knechten met komische en acrobatische rollen

pauselijk hof

  • Michelangelo beschildert de sixtijnse kapel met fresco's en maakt vele beeldhouwwerken, vooral menselijke anatomie interesseert hem
  • nieuwe sint pieterskerk
  • fresco's van Rafael, o.a.de school van athene
  • villa rotunda van palladio: renaissance ideaal van afmetingen en neo-klassicistische vormelementen
  • intermedi of tussenspelen in toneelstukken worden voorlopers van de opera en theaterdans
  • Luther brengt het geloof dichterbij door de volkstaal te gebruiken en het persoonlijk te maken: reformatie
  • contrareformatie Muziek moet weer ingetogen worden en niet zo uitbundig polyfoon - gregoriaansestandaardcollectie)

engelse steden

  • theatergezelschappen in vaste theaters naar Italiaans voorbeeld: Shakespeare vernieuwt het repertoir rond tijdloze thema's als schijn en werkelijkheid, orde en chaos, vrijheid en gebondenheid, to be or not to be

Overgang naar barok

Rome

  • Pieterskerk wordt barok-totaalkunstwerk waar emotie en aandacht gestuurd worden: monument voor Petrus en plein door Bernini, verder weelderige fonteinen. Alles drukt barokke beweging en dramatiek uit.
  • Caravaggio schildert dramatisch licht-donker en bizarre perspectieven van mensen

Stadsstaten

  • in Mantua werkt de componist Monteverdi: de eerste echte opera is Orfeo in monodische stijl (een zanglijn met akkoordondersteuning) zonder gesproken tekst,omdat zo, dacht men, klassieke tragedies werden uitgevoerd. De tekst staat centraal in de muziek en gaat niet ten onder in stemmenweefsels die niet te verstaan zijn.
  • in Venetie komt eerste operahuis voor publiek buiten het hof. Aria's en recitatieven, maar nog geen koren.

Frankrijk en Vlaanderen

  • De schilder Poussin maakt barokke historiestukken met een klare lijn
  • Rubens schildert veel losser. Beide schilders veroorzaken een richtingenstrijd
  • Schilderijen worden ook verzamelt
  • Lodewijk de veertiende (1643-1715) laat ruiterstandbeelden plaatsen en staatsieportretten schilderen
  • kunstacademies worden gesticht om kunstenaars binnen de macht van de koning te brengen en de aloude gilden af te breken
  • hofballet waarin ook Lodewijk danst wordt steeds verder ontwikkeld. Doordat het publiek steeds vaker opkijkt tegen een podium in een theater veranderen de figuurdansen in dansen met meer sprongen en de dansers krijgen meer karakter.
  • hoftoneel door o.a Moliere, i.s.m. de componist Lully. Hij maakt een eigen versie van de klassieke comedie, het Franse blijspel. Moliere heeft ook een eigen publiekstheater
  • In het Louvre en later Versailles wordt een totaalconcept ingezet door de architect en directeur van de meubelfabriek en de kunstacademie Le Brun. Hierdoor onstaat de Lois XIV stijl die wat strakker is dan de Italiaanse barok.Het hele Veersailespaleis is gebouwd om de absolute macht van de koning te benadrukken.
  • Ook de geometrische tuinen met hun beelden en wateropartijen worden een voorbeeld voor alle europese paleizen.

Spanje

  • Velazquez wordt hofschilder en schildert de koninklijke familie levensecht

 

LORENZETTI, Pietro
The Birth of Mary
1342
Tempera on wood, 188 x 183 cm
Museo dell'Opera del Duomo, Siena

The Banquet of Ahasuerus - c. 1490

Mars Vanquishing Ignorance - 1605 - Antoon Claeissens painted this allegory in 1605, probably for the Town Hall in Bruges. Its principal meaning can be deciphered easily, but it probably also contained a further political significance which has yet to be found. The painting is entitled Mars, surrounded by the Liberal Arts, vanquishing Ignorance. Ignorance may have stood here for Protestantism.


 

Palladio - villa rotunda - 1566

 

 

Palladio - Teatro Olimpico - 1584

 

 

In de Car d'Or wordt op de morgen van de Ducasse het schrijn van Sint-Waltrudis door de stad gedragen, in een processie die haar oorsprong viondt in 1348, toen het gebied van Bergen door de pest geteisterd werd. De stoet vertekt om 10.00u en wanneer hij rond 12.30u weer op zijn vertrekpunt is aangekomen, begint op de Grote Markt de Combat du Lumeçon, een symbolisch gevecht waarbij een Sint-Joris, op een geharnast paard gezeten, een draak (spottend lumeçon, d.i. worm genoemd) neersteekt precies op het ogenblik dat het belfort 13.00u slaat. Deze viering, enig in België, vindt ieder jaar plaats op Drievuldigheidszondag.

Renaissance dans ca.1570 - pavane?

Duitse mode 16e eeuw

16e eeuwse prinses, heer met twee knechten

Lodewijk XIV, de mythe: krijgszuchtig, alleenheerser, kunstminnaar

 

 

 

 

Een figuurdans uit 'het ballet voor de Poolse gezanten' aan het Franse hof - 1573

Scene uit Lullys ballet-opera 'de triomf van de liefde' - 1681

barokdansers

 

 

Portret van een acteur - 1623

 

 

Leonardo da Vinci - automobiel - 1478-1480


Leonardo da Vinci - studieblad anatomie

Leonardo da Vinci- hoofden van een oude man en een jongeling - 1495-1500 - rood krijt op papier

1350-1600 schilderkunstige ontwikkeling: perspectief, stofuitdrukking, anatomie, compositie

 

Rubens - de triomf van de overwinning - 1614

Caravaggio - Narcissus - 1598,99

Bernini - de vierstromenfontein - 1648,51

st.Pieterskerk in Rome, ontwerp Michelangelo 1564, schilderij uit 1640 en foto van nu

 

Bernini - plein voor de st Oieter in Rome

 

Bernini - het graf van Petrus

Michelangelo - de Pieta

Michelangelo - de sixtijnse kapel

 

Michelangelo - sixtijnse kapel - god schept de mens (Adam)

 

Velazquez: de bloedige jas wordt naar Jacob gebracht 1640

 

Een protestantse allegorie uit de verzameling van Hendrik VIII - grisaille schildering met lichten in goudkleur - 1542,44

Het onderwerp verwijst naar de Engelse reformatie, waarin Hendrik VIII brak met de katholieke kerk en zichzelf als hoofd van de Anglicaanse kerk aanstelde.Je ziet een paus spartelen, herkenbaar aan zijn tiara, en twee vrouwen die de hypocrisie en rijkdom personifieren. Zij worden gestenigd door de vier evangelisten.Op de grond liggen een kardinaalshoed, een document met vier zegels, een pauselijke bul? De stad in de verte is het hemelse Jerusalem, de kaars en de kookpan synboliseren wellicht het ware licht van de evangelien en het valse geloof van Rome.