Samenvatting burgerlijke cultuur in de 17e eeuw

Inleiding

  • Amsterdam wordt het middelpunt van de wereldhandel.
  • Regenten geven de voorkeur aan meer tolerante vormen van protestantisme.
  • Verzet tegen centralisatiepolitiek en vervolging van protestanten leidt tot opstand tegen de Spaanse koning. In 1648 erkent Spanje de Noordelijke Nederlanden als zelfstandige staat.
  • Calvinisme stimuleert het volgen van onderwijs. Positieve invloed op ontwikkeling van wetenschap op de universiteiten en op de literatuur.
  • Economische voorspoed gaat gepaard met een briljante culturele ontwikkeling in de 17 e eeuw, de zgn Gouden Eeuw.
  • De rijke burgerij worden de opdrachtgevers voor de kunstenaars (rijke bankiers, kooplui en regenten).
  • Grote invloed vanuit Italie: Renaissance en Klassieke Oudheid
  • Stadhuis van Amsterdam is het modernste stadhuis van Europa, het"Achtste Wereldwonder".
  • Jacob van Campen verbindt de wereld en het universum en de Klassieke Oudheid met elkaar.
  • Stadhuis straalt rijkdom en macht uit.

 

 

Kerk en Kunst

  • Calvinisme verheerlijkt arbeid, daarmee toont de mens zijn dank aan God
  • Calvinisme stelt zich negatief op tegen verkwisting, onnodige luxe. Ze is voor matige consumptie en zuinigheid. Het geloof staat centraal, het moet het denken van de mens bevorderen.
  • Regenten willen scheiding Kerk en Staat
  • Calvinisme probeert tevergeefs profane vormen van kunst verboden te krijgen.
  • Als stadsorganist wordt van Sweelinck verwacht dat hij op het orgel spelt, ter aangenaam verpozen van de wandelaars in de kerk. Tijdens de protestante eredienst mag in eerste instantie alleen maar gezongen worden.
  • Er is weinig waardering voor toneel. Dat wordt – net als dans - gezien als bedreiging van de goede zeden.
  • Er bestond een dubbele visie op dans. Vanuit de kerk vooral gezien als zondige bezigheid, maar door de gegoede burgerij gezien als toegang tot kennis van de beheersing van het lichaam en etiquette in de omgang, zoals aan het hof in zwang was en een vrijgeleide om zich daardoor status te verwerven.

 

Kunst in huiselijke kring

  • Het huiselijke leven is een belangrijke onderwerp voor schilders.
  • De amateurmuziek komt tot grote bloei. Er worden veel muziekboeken uitgegeven, die in huiselijke kring gebruikt worden om uit te musiceren. De blokfluit wordt een populair instrument. Muziek wordt gezien als een goede manier van vrijetijdsbesteding.
  • Kunst heeft een doel: ter lering en vermaak.
  • De dans werd van de marktpleinen, de volksfeesten, bijzondere gebeurtenissen en uit de balzalen gehaald en naar het podium gebracht.
  • Het beroep van dansmeester wordt belangrijk.
  • Er ontstaan privé dansscholen: hof- en gezelschapsdansen, zoals bijv. het menuet
  • Het ‘gewone’ volk danste zijn volksdansen. (Zevensprong).
  • Tussen de volksdansen en de hofdansen bestond een sterke wisselwerking (bourrees, sarabande.

 

 

Natuur

  • De natuur wordt bewonderd als product van Gods schepping. Nederlandse schilders idealiseren de natuur (landschap, stilleven)

 

 

Emotie en expressie

  • Muziek moet de ziel beroeren (Monteverdi, Ban). Waar Monteverdi buitengewoon succesvol was (met zijn opera's en madrigalen), faalde Ban volledig.
  • Sterke licht-donkercontrasten (clair-obscur) versterken de dramatische effecten in schilderijen. Symbolische verwijzingen hebben vaak een moraliserende betekenis (zie ook 2).

 

 

Exotisch

  • Porseleinindustrie vestigt zich in Delft nadat de haven van Antwerpen afgesloten is
  • Opera ontstaat in Italië en vindt veel gehoor aan de Italiaanse, Franse en Duitse hoven
  • Toneel wordt losser door reizende blijspelacteurs uit Engeland, er komt een scherpere tegenstelling tussen blijspel en tragedie.
  • Geïnspireerd door Franse en Italiaanse opera-voorbeelden, worden diverse Nederlandse zangspelen gecomponeerd. Vaak met een pastoraal of mythologisch thema.
  • Stadhouder-koning Willem III werd pleitbezorger voor de dans (bijv.Ballet de la Paix).
  • Functie van dansen en balletten vaak ter verlevendiging van theaterstukken: spectaculaire “Ballet à l’entrée”; Frans repertoire; ook invloed uit Italië (Comedia dell’arte) en Engeland.

 

 

Wetenschap

  • De wetenschap bloeide en op het gebied van de kunsten werd er gebruik van gemaakt. Johannes Vermeer paste waarschijnlijk de camera obscura toe bij zijn schilderijen. In rariteitenkabinetten maakte men onderscheid tussen producten uit de natuur en producten die door mensen waren vervaardigd. In het theater deden allerlei vindingen hun intrede om het spektakel op het toneel te vergroten.
  • De gebroeders Hemony ontwikkelden een manier om zuiver gestemde klokken te gieten. Hun beiaards zijn nog steeds wereldberoemd. (o.a.stadhuis en kerken in Amsterdam, Dom in Utrecht. OLV toren amersfoort)

een interessante 17e eeuwer: Nicolaes Witsen