Iannis Xenakis - Pithoprakta

arco = strijken; pizzicato = tokkelen; col legno = met het hout van de strijkstok;
battuto = slaan; sul ponticello = boven de kam van het strijkinstrument spelen;
frappe = klap; persussion = slagwerk

 

het klankschap

  1. Vooroefening: pak twaalf kleine blaadjes en schrijf op elk daarvan een niet-muzikaal geluid. Denk aan bodysounds maar ook aan alle materialen die in het lokaal aanwezig zijn of die je bij je hebt. In de klas liggen kranten, knikkers, deksels, houtjes, enz. En verder kan je je je stem gebruiken of vingerknippen, handenwrijven, pokken, stampen, klappen enzovoort. Leg alle blaadjes op een rij van suf geluid naar spannend geluid. Of van hard naar zacht. Of van eenvoudig naar complex. Probeer alles uit.
  2. Teken nu een tijdsverloop van 2 minuten en verdeel die in zeven vakken. Zet in elk vak de letter A, B, C of D. De letters staan elk voor een eigen geluid of samenstelling van geluiden. Als je een letter herhaalt, wat raadzaam is, mag je ook een variatie voorstellen door een apostrophe achter de letter te zetten. Je krijgt dan bijvoorbeeld iets als: A, A', B, C, A', D, A. De herhaalde letter A in dit voorbeeld zorgt voor houvast, het is een soort refrein. Dat is belangrijk omdat een soundscape geen muzikale stuwing door ritme, akkoord of melodie heeft. Zonder stevige vorm zal een luisteraar al snel afhaken omdat het dan chaotisch, ongestructureerd overkomt.
  3. Nu is het zaak om aan elke letter één of meer geluiden te koppelen die minstens 10 seconden aanhouden of zich herhalen. Hoe maak je dat boeiend?
    - Ten eerste door de intensiteit en het soort geluid: een zachtjes knisperend papiertje is spannender dan een lange harde toon.
    - Ritme en tempo spelen geen traditionele rol, dus hou je er niet speciaal mee bezig.
    - Vergeet niet dat een gespannen stilte interesssanter is dan een voorspelbare knal.
    - Muziek speelt altijd met je muzikale verwachting, dus wanneer volg je dat in je stuk (ontspannen luisteren) en wanneer wijk je af (spanning maken), en, belangrijk element, hoe subtiel doe je dat.
    - De vorm is vooraf bepaald, maar je kunt al doende besluiten die te wijzigen. Soms is het verrassend om in één keer naar een nieuw gedeelte over te gaan, maar je kan ook besluiten om het ene gedeelte geleidelijk over te laten lopen in het andere.
    - Je kunt extra expressie toevoegen door elke letter een eigen dynamiek te geven: hard, zacht, er tussenin of met een overgang: crescendo en decrescendo.
    - Hou altijd in gedachten: 'less is more' oftewel nooit te veel willen doen. Dwing de luisteraar tot aandacht.
  4. Al doende worden de afspraken met de groep vastgelegd. We gaan uit van puur geluid zonder bijgedachten. Dus geen buiten-muzikaal thema zoals bijvoorbeeld 'het bos'. Dat wordt al snel flauw of saai. Het mag nergens op 'gewone' muziek lijken, het is immers een 'klankschap', het mag gevoelens opwekken maar niet sturen op betekenis. Dat is slechts aan de toehoorder.
  5. Neem de soundscape op en beluister: waar kan het beter, spannender. Is het beeldend? Boeiend? Onverwachts? Interessant? Kortom, is het expressief genoeg om de oren te prikkelen?

 

dramatiseren

  1. Is er een bewegingsstuk van de soundscape te maken? Simultaan bewegen en geluid maken, waves, staan, zitten, allemaal dingen die het stuk visueel aantrekkelijk kunnen maken, geluid en beweging moeten logisch uit elkaar voortkomen.
  2. Is er een buitenmuzikale setting waar je een nieuwe soundscape in kan passen? Bijvoorbeeld: een maaltijd met borden,bekers, bestek, krant: is dat als bewegingsstuk met geluiden interessant te maken?

 

visualiseren

  1. Maak een abstracte kleuren-vormentekening bij elke letter en zet die in een stopmotionfilm met de opname van het geluid.