Expressionisme

Het expressionisme in de muziek is een nieuwe weg die de romantiek verlaat. Een geheel nieuwe klankwereld wordt gecreƫerd door het afwijzen van tonaliteit. Daarvoor wordt het systeem van de dodecafonie 'uitgevonden'. Andere muzikale aspecten zoals ritme, dynamiek, klankkleur en speelwijze worden extra belangrijk. Harmonie blijft bestaan maar is even abstract als de melodie. Dat hiermee indrukwekkende muziek geschreven kan worden zie je in deze serie ultra-korte stukken van de Oostenrijker Anton Webern.

beeld- en geluidsfragment
Webern: bagatellen voor strijkkwartet

 

Dodecafonie

Dodecafonie = compositietechniek gebaseerd op een 'willekeurig' gekozen reeks van alle twaalf tonen binnen een octaaf. Uitgevonden in het begin van de 20e eeuw door de Duitser Arnold Schönberg. Zijn leerlingen werkten ook zo: Alban Berg en Anton Webern.

Hij paste deze nieuwe techniek toe omdat het steeds meer moduleren geen nieuwe mogelijkheden qua toonsoortgebruik meer gaf. Het toonsoortgevoel werd zo zwevend dat er geen houvast meer was. Met deze techniek bereikte hij atonaliteit.

 

Hussel dus deze twaalf tonen door elkaar: A Bb B C Db D Eb E F Gb G Ab en maak zo een nieuwe reeks. Maak daarmee een compositie met de volgende regels. (mollen kunnen ook kruizen zijn)

 

Regels:

  1. Geen enkele toon mag herhaald worden voordat de hele reeks geklonken heeft.
  2. Je mag tonen samenvoegen tot twee, drie of meerklanken
  3. Je mag de tonen in elk octaaf gebruiken
  4. Je mag de intervallen spiegelen. Reken de spiegeling (heet ook omkering) steeds vanuit de eerste toon van de reeks.
  5. Je mag de reeks achterstevoren gebruiken, dat heet een kreeft
  6. Je mag de kreeft spiegelen

Omdat tonaliteit geen rol meer speelt worden andere elementen belangrijker, met name dynamiek en ritme, daarnaast ook klankkleur en frasering.Het gewone gevoel voor melodie bestaat niet in deze muziek, maar dat wil niet zeggen dat er dus geen melodie is.

Beroemde stukken:

  • Vioolconcert van Alban Berg
  • Pianostukjes van Webern
  • Survivor from Warsaw van Schönberg

Voorbeeldstuk:

 

Analysee dit stukje als volgt:

  1. Nummer de eerste 12 noten, dat is de basisreeks.
  2. De reeks is negen keer gebruikt, zet bogen boven alle reeksen en nummer ze van 1-9
  3. Geef vervolgens de gebruikte karakteristieken van elke reeks in dit schema:

 

Meest gebruikte ritme

Kies hier uit: basisreeks, tweeklanken, drieklanken, meerklanken, octaveringen, spiegeling, kreeft, spiegeling van kreeft

1

 

 

2

 

 

3

 

 

4

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Webern 6 bagatellen voor strijkkwartet deel 1