Fuga

 

Dit voorbeeld klinkt lelijk, maar maakt wel duidelijk hoe deze polyfonie werkt...

J.S.Bach 'kleine' fuga in G mineur BWV 578 - partituur

 

  • Een fuga is een polyfone compositie met één thema en imitaties en variaties in alle stemmen.
  • *Het schrijven van een melodische tegenstem heet contrapunt. (contra=tegen, punctus= noot)
  • *De vaste tegenstem bij thema-inzetten heet contrasubject.
  • *Een fuga wordt vaak voorafgegaan door een Preludium met een vrije vorm, quasi ge«mproviseerd.
  • *Een dubbelfuga is een fuga waarin elk thema steeds tegelijkertijd met een vaste tegenstem verschijnt, bijvoorbeeld het Kyrie Eleison uit het Requiem van Mozart.
  • *In das Wohltemperierte Klavier heeft Bach preludes en fuga's systematisch in alle toonsoorten geschreven. Dat kon omdat er een nieuwe stemming ontdekt was waarbij alle toonsoorten redelijk zuiver klinken.

vorm: expositie-ontwikkeling-slot

Expositie:

bij een vierstemmige fuga:

  1. 1e inzet van thema op grondtoon, eenstemmig
  2. 2e inzet van thema, op dominant, vervolg van 1e stem is het contrasubject, nu dus tweestemmigheid
  3. tussenspel
  4. 3e inzet van thema op grondtoon, driestemmigheid
  5. 4e inzet van thema, op dominant, vierstemmigheid

bij een driestemmige fuga:

  1. 1e inzet van thema op grondtoon, eenstemmig
  2. 2e inzet van thema, op dominant, vervolg van 1e stem is het contrasubject, nu dus tweestemmigheid
  3. 3e inzet van thema op grondtoon, driestemmigheid
  4. tussenspel
Ontwikkeling:
    • het thema en contrasubject uit de expositie worden vrij behandeld: omgekeerd, achterstevoren, notenwaarden verkort of verlengd, sequenzen, modulaties
Slot:
    • stretto: thema inzetten volgen elkaar versneld op, soms een orgelpunt (liggende bastoon gedurende laatste maten)
    • Einde met cadens en slotakkoord, ook in mineurtoonsoort vaak een majeur slotakkoord (picardische terts)

 

* Componeer een stukje spreekkoor fuga of studeer al improviserend een fuga-expositie op 3 instrumenten in.

 


 

 

Voorbeeld: Kleine Fuga no 4 van J.S.Bach, om een stukje van te spelen en te analyseren.