Het oratorium

Kijk voor het maken van de volgende opgaven op bladmuziek en luistervoorbeelden, op tekst en achtergrond en in het muziekwoordenboek.
Sommige vragen zullen in de les beantwoord zijn, maar sla je aantekeningen er op na of alles genoteerd is.

  1. Lees de inleiding en de synopsis van het verhaal. Van het genre oratorium is dit een passie. Wat is dat?
  2. De Matthäus is naar de inhoud opgesplitst in twee delen. Waarom?
  3. Wat is de functie van het koor?
  4. Waarom gebruikt Bach ook een kinderkoor?
  5. Beluister de instrumentale inleiding van het openingskoor en lees de noten mee. Direct al bij de eerste maten wordt een sfeer neergezet die past bij de inhoud van het stuk. Wat is dat voor sfeer, c.q. karakter?
  6. Met welke muzikale middelen wordt dit karakter vormgegeven? Denk aan melodieverloop, ritme, maatsoort, meerstemmige compositietechnieken, klankkleur.
  7. Beluister het koorgedeelte. Waarom heeft Bach het koor in tweeen gesplitst?
  8. Overheerst in dit openingskoor de homofonie of de polyfonie?
  9. Noteer een motief van drie of vier noten dat het klagende karakter goed uitdrukt en dat vaak gebruikt wordt.
  10. Jezus wordt steeds een bruidegom genoemd, ook van nonnen in een klooster wordt gezegd dat ze een bruid van Christus zijn. In de aria's, koralen en koorgedeelten wordt een tekst gebruikt die niet erg literair is of mooi. Het is een bedachte tekst die erg protestants is. ('bevindelijk' noemen ze dat) Protestanten gaat het om een persoonlijke godsbeleving. Hoe merk je dit in de tekst?
  11. Beluister het eerste recitatief en volg de noten en de tekst.Wie zijn "seinen Jungern"?
  12. Is dit een recitativo secco of accompagnato?
  13. Bach maakt gebruik van affecten: het muzikaal uitdrukking geven aan de tekstinhoud. Hoe legt hij -bijvoorbeeld- de nadruk op "Ostern" (=pasen)
  14. Zoek het belangrijkste woord in dit recitatief en beschrijf het affect.
  15. Beluister het koraal "Herzliebster Jesu". Vertaal de tekst.
  16. Welke compositietechniek gebruikt Bach hier?
  17. Deze koralen komen steeds voor tussen de aria's en koorgedeeltes. Welke muzikale functie hebben ze?
  18. Tot slot nog een aria vlak voordat Jezus aan het kruis de geest geeft. Eerst de inleiding. Volg de noten. Je hoort twee hobo soorten die niet meer gebruit worden. Welke? Zoek twee plaatjes.
  19. Welke stemsoort zingt hier? Is het een man of een vrouw?
  20. Hoe heet een begeleiding met een steeds doorgaand basinstrument samen met een akkoordinstrument?
  21. Heel vaak zijn de begeleidingsmelodien gebaseerd op een parallelle beweging. Wat zie je nog meer voor compositietechnieken tussen deze twee stemmen?
  22. Zoek een woord met een zeer lang melisme is en geef aan waarom Bach hiervoor kiest.
  23. Beluister de overige stukken en volg de bladmuziek. Vertaal ondertussen. Als je daar niet uitkomt lees dan even hier.De laatste woorden van Jezus aan het kruis zijn in het hebreeuws. Wat zijn deze woorden en wat betekenen ze?
  24. Voor welke muzikale uitbeelding kiest Bach als het moment daar is dat Jezus werkelijk sterft. ("und verschied")
  25. In recitatief 73 beeld Bach met veel affect de tekst uit. Noem een voorbeeld van een stukje tekst en hoe hij dat muzikaal gestalte geeft.

Termen en begrippen

Leer de omschrijvingen van de volgende begrippen: koraal, aria, recitatief, recitativo secco, recitativo accompagnato, authentieke uitvoeringspraktijk, affect (tekstuitdrukking in de muziek)